ÜÇAĞIZLI MAĞARASI KAZISI

HATAY-SAMANDAĞ-MEYDAN KÖYÜ

2016 Yılı         Çalışmaları

2016 yılı kazı çalışmaları hazırlanıyor. 

6. Biyolojik Antropoloji Sempozyumu


Üçağızlı Mağarası Türkiye’nin güneyinde Hatay ilinin Akdeniz kıyısında yer almaktadır. Buluntu yeri Akdeniz Levantındaki Üst Paleolitiğin erken fazı boyunca insanlar tarafından kullanılmış ve dönem insanlarının davranış değişimlerinin çok iyi gözlemlenebildiği bir mağaradır. Katmanlı kültür tabakaları Erken Üst Paleolitiğe (EÜP) aittir ve anatomik olarak modern Homo sapiens’in Batı Avrasya’ya yayılımı ve burada yaşayan Neandertaller gibi yerel insan populasyonlarının yerini almasını yansıtır. Üçağızlı Mağarası’ndaki korunmuş olan Üst Paleolitik depozitleri MIS 3 dönemi içerisindeki yaklaşık olarak 12 bin yıllık bir süreyi kapsamaktadır. Odun kömürü üzerindeki AMS radyokarbon ve bazı denizel kabuklulardan yapılan tarihlendirmeler Üçağızlı Mağarası tabakalarının günümüzden önce yaklaşık olarak 41,400-29,000 kalibre edilmemiş radyokarbon yıllarına ait olduğunu göstermiştir. Mağarada iki temel kültürel unsurun varlığı tespit edilmiştir. Bunların daha eski olanı Öncül Üst Paleolitik (ÖÜP) olarak isimlendirilen dönemdir ki, daha önce Levant bölgesindeki diğer yerleşim yerlerinde tespit edilen Emirian endüstrisine eşdeğerdir. İkinci ve daha yeni olan bileşen ise Levant’taki diğer yerleşim yerlerinde Ahmarian olarak bilinen kültüre benzerlik sergilemektedir. Mağara, ayrıca Epipaleolitik depozit kalıntılarını da içermektedir.

Hatay’daki sistematik paleolitik araştırmaları 1950’li yıllarda M.S. Şenyürek ve E.Y. Bostancı tarafından Çevlik civarında yapılan kazı çalışmalarıyla başlamıştır. Bu alandaki iki buluntu yeri olan Merdivenli ve Tıkalı mağaralarında Orta Paleolitik tabakaları kısmen korunmuştur. Üçüncü buluntu yeri olan Kanal Mağarası ise sonraki dönemlerde defalarca tahribata uğramış olduğundan çok az kültürel tabakaya sahiptir.

Çevlik kasabasının güneyinde, Meydan Köyü civarında yer alan Üçağızlı Mağarası, Asi Nehrinin denize döküldüğü bölgenin yaklaşık olarak 15 km güneyinde yer almaktadır. Mağara deniz seviyesinden 18 m yükseklikte olup, bir kireçtaşı burnu üzerinde yer almaktadır. Şu anda hemen deniz kenarında yer alan mağara, Pleistosen dönemde MIS 3 ve 2 boyunca alçak deniz seviyesi nedeniyle kıyıdan birkaç kilometre içeride yer almaktaydı. Üçağızlı Mağarası denize doğru uzanan bir büyük odaya sahiptir, arka kısmındaki kısmın ise üst duvarı zaman içerisinde tamamen yıkıldığı için günümüzde teras biçiminde kalmıştır. Bu teras seviyesinden yaklaşık olarak 3 m yukarıda duvardaki bir oyuk üzerinde kemik, denizkabuğu ve işlenmiş çakmaktaşları breşleşmiş halde korunmuştur. Bu da mağaranın üst kısmı yıkılmadan önce en az 3 m'lik bir kültür tabakasının daha var olduğunu, ancak zaman içerisinde Epipaleolitik ya da Geç Üst Paleolitiğe ait bu kısmın denize doğru kaydığını ve yok olduğunu göstermektedir.

Üçağızlı Mağarası 1989 yılında Fransız araştırmacı A.M. Deroche tarafından bölgede yapılan bir yüzey araştırması sırasında bulunmuş ve burada 1990-1991 yıllarında kısa süreli kazı çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Deroche, kazı çalışmalarını girişteki büyük odada katmanlaşmış olan çimentolaşmış Üst Paleolitik tabakalarda gerçekleştirmiştir. 1997 yılında Prof.Dr. Erksin Güleç yönetimindeki Uluslararası bir ekip tarafından yeniden başlatılan çalışmalar ise daha çok mağaranın kuzey bölümündeki teraslaşmış alanda gerçekleştirilmektedir.  4,5 m’den daha fazla bir sediman birikimini kapsayan kültür tabakalarında gerçekleştirilen çalışmalarda dönem insanlarına ait kalıntıların yanı sıra, binlerce taş alet, hayvan kemiği ve deniz kabuğu kalıntısı ele geçirilmiştir.