ÜÇAĞIZLI MAĞARASI KAZISI

HATAY-SAMANDAĞ-MEYDAN KÖYÜ

2016 Yılı         Çalışmaları

2016 yılı kazı çalışmaları hazırlanıyor. 

6. Biyolojik Antropoloji Sempozyumu


Levant bölgesinde geç Orta Paleolitikten erken Üst Paleolitiğe geçişte alet endüstrisinde hızlı bir değişim gözlenmiştir. Bu süreç özellikle dilgi aletlerin artmaya başlamasıyla karakterizedir. Dilgi alet yapımına paralel olarak süslenme amaçlı deniz kabuklarının kullanımı ve kemik alet yapımı da artmaya başlamıştır. Bu değişime ilişkin en eski kalıntılar açık alan yerleşimi olan Boker Tachtit’ten yaklaşık 47.000 yıl öncesinde gözlenmeye başlanmıştır. Bu kültürel değişim Üçağızlı Mağarası’nın I, F, G ve H tabakalarından bilinir ve Öncül Üst Paleolitik (ÖÜP) kültürü olarak tanımlanmıştır. Bu kültür, Orta Paleolitiğin sonu ile Erken Üst Paleolitik başlangıcı arasında geçiş özelliği taşıyan taş alet kültürüdür. ÖÜP kültürü Levant bölgesinde yürütülen araştırmalar sonucunda ortaya çıkarılmış ve farklı isimler altında tanımlanmıştır; Emiran, Ksar Akil Phase-I, Üst Paleolitik Aşama–1, Geçiş kültürü, Industrie Intermediarie ve Öncül Üst Paleolitik’tir. Levant’ın kuzeyinden birçok ÖÜP kültürü saptanmıştır. Bunlardan en iyi bilinen lokalite, Lübnan’dan bilinen Ksar Akil’in 25-21. tabakalarıdır. ÖÜP kültürünü barındıran diğer bir yerleşim ise Antelias Sığınağı’nın V-VII. Tabakalarından, Abu Halka’nın IV. tabakasından ve El-Wad (Mt. Carmel) yerleşiminden bilinmektedir. Levant’ın kuzey bölgesine biraz uzaklıkta ise Suriye’den Umm el Tlel yerleşimi ve Türkiye’den Üçağızlı Mağarası ve Kanal Mağarası gelmektedir. Güneydeki ÖÜP kültürlerinden en iyi bilinen lokalite Boker Tachtit yerleşimidir (47.000 yıl öncesi) ve emireh uçların yaygın kullanımıyla karakterizedir. Bunun yanı sıra Boker Tachtit öncül üst paleolitik kültürü içerisindeki geçişi gösteren önemli teknolojik bulgulara sahip bir yerleşimdir. Kuzey ve Güney Levant’taki Öncül üst paleolitik kültürünün tip fosil buluntuları arasında Emireh uçlar ve Chamfered parçalar gösterilmektedir.

ÖÜP kültürünün göze batan en önemli özelliği Orta ve Üst Paleolitik endüstrilerinin karışımıyla blank üretiminin sağlanmasıdır. Bu üretim, sert-çekiç tekniği kullanılarak prizmatik dilgi çekirdeklerinden dilgiler ve Levallois dilgi çekirdeklerinden uzun Levallois dilgi üretimiyle karakterizedir. Bu nedenle ÖÜP kültüründe değişime uğramış Levallois tekniği kullanılmıştır fakat klasik Levallois dilgi/yonga üretiminden farklılık göstermektedir. ÖÜP teknolojisinde yer alan geniş façetalı topuk tipleri, geniş-düz uçlu dilgilerin varlığı ve sert çekiçle direk-vuruş tekniğinin kullanılması Orta Paleolitik dönem teknolojisine benzerliklerini gösterir. Levallois çekirdeklerdeki dış büyekliliğin çok olması ve çekirdekte en az bir veya/iki platform yer alması ise Orta Paleolitik endüstrisinden farklılıkları göstermektedir. Ayrıca ÖÜP endüstrisinde sıklıkla çekirdeklerin işlenmesinde yumuşak çekiçler kullanılmıştır. ÖÜP kültürünün, Orta Paleolitik endüstrisine benzeyen özellikleri nedeniyle yerel bir Mousterian endüstrisinden ortaya çıktığı düşünülmektedir. Bunun yanı sıra üretilmiş Levallois dilgilerle üst paleolitik aletlerin yapılması ise Üst Paleolitik kültürüne benzer olduğunu göstermiştir. Boker Tachtit açık alan yerleşimden ele geçen bulgular ışığında, ÖÜP kültürü içerisinde üç farklı teknolojik değişim ortaya çıkartılmıştır. Bunlardan birincisini, Boker Tachtit’in en alt tabakalarında Levallois teknik ile üretilmiş uzun Levallois dilgiler ve üçgen dilgiler gelmektedir. Daha sonra orta tabakalarda Levallois üretimden tek-kutuplu yakınsak çekirdek üretimine geçiş gözlenmektedir. Son olarak tek-kutuplu yakınsak ve çift kutuplu dilgi çekirdekler üretilmiştir ve Levallois dilgi üretimi ortadan kalmıştır.

Üçağızlı Mağarası’nın ÖÜP toplulukları dilgi üretimiyle karakterizedir ve endüstrinin neredeyse tamamını oluşturur. Yonga üretimi azdır. Dilgilerin bir kısmı genişlikleri aynıyken, bazılarında topuk kısmına doğru genişlemektedir. Topuklar genellikle geniş ve kalındır, ayrıca vurma yumrusu belirgindir. Topuk tipleri arasında façetalı ve düz topuklar ele geçmiştir. Topuk tipleri ve biçimleri sert çekiç kullanımını göstermektedir. Üçağızlı Mağarası’ndan ele geçen çekirdekler genellikle tek platformludur. Çekirdeklerden dilgilerin çıkarıldığı yüzeyler düzdür, yakınsak dorsal izlere sahiplerdir ve vurma platformları façetalıdır.

Üçağızlı Mağarası öncül üst paleolitiğinin düzeltili taş aletlerinin büyük kısmını ön kazıyıcılar, düzeltili dilgiler ve uçlar oluşturur. Ön kazıyıcılar en çok sayıda bulunan alet formlarıdır. Düzeltili dilgi ve burinler bu dönemde yaygındır ancak oranları üst tabakalara göre daha azdır. Mousterian uçlar, Levallois uçlar ve dilgi üzerine uçlar öncül üst paleolitik seviyelerde sıklıkla ele geçmektedir. Kenar kazıyıcılar gibi tipik orta paleolitik taş alet formları bu tabakalarda bulunmakla birlikte tüm aletler içerisinde küçük bir orana sahiptir. I tabakası mağaranın en alt tabakasını oluşturur ve bu tabakadan elde edilen chamfered parçalar dikkate değerdir.


Öncül Üst Paleolitik Dönem Düzeltili Taş Alet Örnekleri (H Tabakası; en üstte ön kazıyıcılar, ortada burin ve keskiler, en altta ise uçlar gelmektedir)